نگنجد ، وى داراى هشتاد قريهء آباد بين بغداد وكربلا بود « 1 » . گويند : سيد مدرسه وطلابي داشت كه خود متكفل مخارج آنها بود ، وأحيانا به هر دانشجو در ماه دوازده ويا هشت دينار مىپرداخت ، وبعضي از فقراء غير مسلمان نيز بقصد استفاده از اين شهريه نزد أو علم فلك ميآموختند « 2 » . وأو قريه‌يى براي كاغذ فقها وقف كرده بود « 3 » . وى 80 هزار مجلد كتاب از مقروءات ومصنفات ومحفوظات خود بجاى گذاشت ، صاحب روضات الجنات از ثعالبى نقل ميكند كه پس از اينكه قسمت مهمى از اين كتب به رؤسا ووزرا اهدا گرديد بقيه به 30 هزار دينار تقويم شد « 4 » . سيد مرتضى را به « ذو الثمانين » ويا « ثمانينى » ملقب كرده‌اند ، چرا كه 80 كتاب تأليف نمود ، و 80 قريه مالك بود ، و 80 سال زندگى كرد « 5 » ، وچنانكه گفته شد 80 هزار جلد كتاب داشت . أو به « علم الهدى » نيز ملقب شد ، زيرا در سال 420 كه وزير « أبو سعيد ، محمد بن عبد الرحيم » مريض شد علي بن أبي طالب - عليه السلام - را در خواب ديد كه به أو ميگويد : به « علم الهدى » بگو : بر تو فاتحه بخواند تا بهبوديابى ، پرسيد : « علم الهدى » كيست ؟ فرمود : « علي بن الحسين الموسوي » ، وزير بدين عنوان بر أو نامه بنوشت ، سيد اين لقب را بر خود شناعتى دانست واز قبول آن امتناع ورزيد ، وزير گفت : به خدا سوگند براي تو ننوشتم جز آنچه أمير المؤمنين - ع - فرمود ، چون « القادر باللّه » اين قصه بشنيد براي مرتضى بنوشت : آنچه جدت تو را بدان ملقب نموده بپذير ، مرتضى پذيرفت « 6 » . گويند : « أبو العلاء معرى » را پس از بازگشت از عراق از شأن سيد مرتضى پرسيدند ، در جواب گفت : يا سائلى عنه لما جئت تسأله * الا هو الرجل العاري من العار لوجئته لرأيت الناس في رجل * والدهر في ساعة والأرض في دار « 7 » در سال 406 برادرش « رضى » وفات يافت ، مردم همه بر جنازهء أو حاضر شدند ، أو نتوانست برادرش را در حال نزع ويا روى شانه‌ها ببيند ، به مشهد كاظمين - ع - پناه برد ، وزير « فخر الملك » أو را به خانه بازگردانيد ودر مجلس تعزيت بنشست ، وبرادر را به قصيده‌يى لبريز از حزن واندوه مرثيه گفت « 8 » .

--> ( 1 ) - أدب المرتضى نقل از رياض العلماء ص 471 . ( 2 ) - أدب المرتضى نقل از رياض العلماء ترجمهء شيخ طوسي وابن براج . ( 3 ) - روضات الجنات ص 375 . ( 4 ) - روضات الجنات ص 375 . ( 5 ) - روضات الجنات ص 375 . ( 6 ) - روضات الجنات ص 375 . ( 7 ) - روضات الجنات ج 1 ص 74 . ( 8 ) - منتظم ابن جوزي وكامل ابن أثير حوادث 406